ABC mapowania (3)

Agata Baj

Myślenie wielokierunkowe odwołuje się do „promieniowania” - ciągu skojarzeń z centralnego punktu lub ku niemu. Nasze myśli nie biegną wytyczonymi torami kratek czy linijek. Naturalnie i spontanicznie rozchodzą się promieniście we wszystkich kierunkach. - Tony Buzan

Struktura Mapy Myśli

Dlaczego ważne jest w jaki sposób zapisujemy nasze myśli? Ano dlatego, żeby sprawniej myśleć, skuteczniej, łatwiej i szybciej się uczyć nowych rzeczy.

Nie myślimy linearnie, nawlekając kolejne słowa na nić wywodu. Zwykle przychodzi nam wiele myśli do głowy, dotyczących jakiegoś tematu, struktura mapy bardziej oddaje nasz naturalny sposób myślenia.

Tu możesz przeczytać więcej o myśleniu wielokierunkowym.

Zaczynamy od...

Głównego zagadnienia w centrum, do niego dodajemy (a można tak w nieskończoność) kolejne uzupełniające się treści. Centralny temat warto uzupełnić rysunkiem, mózg lubi obrazy.

Dodajemy główne kategorie na grubych gałęziach.

To co dookreśla dany temat/zagadnienie dopisujemy na kolejnych liniach/gałązkach.

Myśl o przejrzystości, graficznej harmonii, lepiej mniej i czytelnie niż zaśmiecać mapę niepotrzebnymi wypełniaczami.

Stosuj słowa - klucze. Upewnij się, że po pewnym czasie ten sam termin, będzie wywoływał jednoznaczne, określone skojarzenie. Jeżeli robisz mapę z treści, które są Ci znane od dawna, możesz ufać swojej pamięci.

... ale strzeż się przed nadmiernym upraszczaniem, jeśli "mapujesz" nową, trudną, jeszcze nieprzyswojoną wiedzę, tu warto zrobić więcej, bardziej szczegółowych map.

To tyle w tym odcinku, miłego mapowania.

Powszechne błędy przy tworzeniu map myśli

Tworzenie map myśli ma ułatwić nam uczenie się. Zamiast przebijać się przez setki stron podręczników i próbować zapamiętać zawarte w nich informacje, możemy pomóc sobie poprzez rysowanie mapy myśli. Podkreślmy - istotne jest tu rysowanie mapy myśli, gdyż wówczas tworzą się rozmaite połączenia w naszym mózgu, które ułatwiają nam zapamiętanie informacji.

Niestety nie zawsze nasza mapa myśli spełni pokładane w niej nadzieje. Nie od razu Kraków zbudowano - rysować mapy myśli też musimy się nauczyć. Oto zestaw częstych błędów, które popełniamy, zwłaszcza na początku:

• za mały temat mapy - powinien się wyróżniać, być widoczny, gdyż dzięki temu szybciej skojarzymy mapę z wiedzą;
• brak połączeń tematu z gałęziami - połączenia wyznaczają ścieżki kojarzenia. Gdy ich brakuje, trudniej nam skojarzyć ze sobą różne informacje;
• brak połączeń pomiędzy gałęziami - taki sam skutek, jak punkt wyżej;
• brak struktury organicznej, mało wyróżniające się gałęzie, trudno zauważalna lub brak hierarchii - kiedy rysujemy własnoręcznie mapę, nadajemy każdej z gałęzi unikalny charakter (czasem wyda nam się któraś ważniejsza, to na mapie gałąź będzie solidniejsza); tego z reguły nie daje rysowanie map myśli z pomocą programu komputerowego, gdzie gałęzie gubią się wśród wielu identycznych;
• pisanie całych zdań zamiast słów kluczowych - to podstawowy błąd - nasz mózg nie potrzebuje zdań, tylko punktów zaczepienia dla skojarzeń, potrafi odcyfrować znaczenie tekstu nawet gdy brakuje w nim słów, liter, itp.;
• brak kolorów - mapa musi być kolorowa, gdyż wówczas stymulowane są ośrodki wyobraźni w mózgu, pobudzana jest kreatywność i koncentracja;
• brak obrazków/rysunków - obrazki pozwalają lepiej kojarzyć informacje niż słowa (jeden obraz wart tysiąca słów?), dodają też element zabawy do rysowania mapy myśli;
• pionowe ułożenie mapy - czy nasze oczy ustawione są w pionie, czy w poziomie? Poziomy układ mapy jest bardziej naturalny dla naszego mózgu;
• słaba czytelność słów - rysując mapę myśli nie możemy bazgrać, gdyż od razu mogą ujawnić się trudności w odczytaniu skojarzeń (co autor miał na myśli?); w podobny sposób musimy uważać na stosowanie skrótów, których znaczenie potem gubimy.

Powyższe błędy można przedstawić w formie obrazka (autor: Marcin Kijak, www.mapymysliblog.pl):

Najważniejsze, aby próbować :-)

Mapa Myśli - doskonała strategia uczenia się (część II)

Agata Baj

Co zyskujemy robiąc mapy myśli? Dobrze zrobiona mapa (a dobrze tzn. jasno i przejrzyście dla nas samych!) może być niezwykle użyteczna. Należy pamiętać, że jest to bardzo osobista forma nauki, ponieważ nie ma dwóch osób, które na dźwięk (i obraz) tego samego słowa miałyby identyczne skojarzenia.

Kiedyś mnie zapytano - kiedy się uczę, jak to wygląda, czy po narysowaniu mapy staram się ją zapamiętać? Zwykle kojarzymy uczenie się z nudną czynnością patrzenia się w kartki podręcznika i po przeczytaniu kolejnego akapitu już nie pamiętamy, co czytaliśmy. Gdy zapytałam uczniów szkół ponadgimnazialnych: czy lubią się uczyć i jak zwykle się uczą, 49% z nich odpowiedziało, że nie lubią się uczyć, a 54% stara się jedynie zapamiętać czytany tekst. Jak wiemy z wielu opracowań, samo czytanie jest najmniej efektywnym sposobem uczenia się.

Style klasycznych notatek

Tak samo jest z notatkami (jeśli w ogóle je robimy), pewnie każdy z nas ma w swym biurku notatki, których nigdy więcej po zanotowaniu już nie przeczytał.

Czym wyróżnia się mapa myśli?

Moim zdaniem pierwszą i najważniejszą zaletą mapy jest to iż na jednym arkuszu papieru mamy obraz całości. Każda kolejna mapa jest jak cegiełka/puzzle budujący naszą wiedzę o świecie. I wielokrotnie w różnych konfiguracjach możemy korzystać z tych cegiełek. Mapy myśli są doskonałą formą organizacji powtórek przed ważnymi egzaminami, maturą, czy zbieraniem materiałów do pracy licencjackiej bądź magisterskiej.

Oprócz zapisywania myśli cudzych, mapy są doskonałym narzędziem do planowania, notowania własnych pomysłów. Rysujemy je wtedy spontanicznie by nie uronić żadnej idei. Taki sposób spontanicznego rysowania mapy może być też rozgrzewką przed napisaniem opowiadania, czy innej pracy pisemnej. Mamy wtedy obraz tego, co wiemy i tego, co powinniśmy uzupełnić. Może też być taka spontaniczna mapa recepta na blokadę umysłu, gdy mając coś do napisania, kolejne minuty wpatrujemy się w pustą kartkę, nie wiedząc od czego zacząć. Korzystając z map unikamy ciągłego uczenia się od nowa, jak w wypadku poprzestawania na samym czytaniu.

Mapa Myśli - doskonała strategia uczenia się (część I)

Agata Baj

"Ponieważ nie możemy wiedzieć, jaki rodzaj wiedzy będzie najbardziej potrzebny w przyszłości, próby wpajania wiedzy na przyszłość nie mają najmniejszego sensu. Zamiast tego powinniśmy się starać, żeby szkoły opuszczali ludzie, którzy kochają się uczyć tak bardzo i potrafią to robić tak dobrze, że będą w stanie nauczyć się wszystkiego, co będzie im potrzebne." - John Holt, pedagog.

Jeśli pierwszy raz słyszysz o mapach chciałabym zachęcić cię do spróbowania i zmierzenia się z tą metodą. Jeśli już coś wiesz, ale nigdy nie mogłeś się zabrać za ich tworzenie, bo wygląda to dość skomplikowanie, zachęcam byś spróbował.

Najważniejsza zasada brzmi: SPRÓBUJ

Idea nielinearnych notatek, tzw. kartografia umysłu, jest to sposób na naukę, który rozpropagował i rozwinął Tony Buzan. Wszystkim zainteresowanym gorąco polecam przeczytanie książek jego autorstwa: Rusz głową oraz Mapy Twoich myśli.

Myślenie wielokierunkowe, czyli o systemie przetwarzania informacji w mózgu

Agata Baj

Pracę naszego mózgu Tony Buzan i Barry Buzan opisują w swojej książce Mapy Twoich myśli: Co dzieje się w twoim mózgu, gdy smakujesz dojrzałą gruszkę, wąchasz kwiaty, słuchasz muzyki, przyglądasz się strumieniowi, dotykasz ukochanej osoby czy oddajesz się wspomnieniom? Odpowiedź jest bardzo prosta, a zarazem niezwykle złożona.

"Praktycznie wszystko, co nas otacza: słowa, liczby, każdy smak i zapach, linia, kolor, obraz, dotyk czy dźwięk wywołują reakcje w naszym umyśle. Każdy bit informacji docierający do twego mózgu – każde wyrażenie, wspomnienie czy myśl (zawierające słowa, liczby, smaki, zapachy, linie, kolory, obrazy, rytmy, dźwięki, faktury) – możemy umownie przedstawić jako kulę, z której wystają setki, tysiące, a nawet miliony haczyków. Każdy z haczyków symbolizuje jakieś skojarzenie, każde skojarzenie zaś ma ponad to sieć dalszych połączeń. Taki system skojarzeń, który składa się na twoją pamięć można nazwać własną bazą danych albo biblioteką swojego umysłu. Gdy czytasz te słowa, w twojej głowie pracuje niezwykły mechanizm przetwarzania danych - twój mózg, który swymi umiejętnościami analitycznymi i przechowywania informacji prześciga połączone możliwości najbardziej zaawansowanych komputerów.

Cała wiedza, jaką posiadasz, ów system przetwarzania i przechowywania danych za pomocą niezliczonych haczyków i zaczepów tworzy nieskończenie skomplikowaną mapę umysłu, która wprawiłaby w zdumienie najbardziej doświadczonych kartografów."

Agata Baj o mapach myśli

Mapy myśli są świetnym narzędziem wspierającym uczenie się osób w każdym wieku. Mistrzynią tego narzędzia jest Agata Baj, trener i nauczyciel akademicki w Collegium Balticum, członkini grupy Superbelfrzy RP, która uczy nauczycieli, studentów i uczniów, w jaki sposób tworzyć mapy myśli. Warto obejrzeć jej wystąpienie podczas konferencji INSPIRACJE 2013 - JAK UCZYNIĆ POLSKĄ SZKOŁĘ JESZCZE LEPSZĄ (Warszawa, 21-22.06.2013).

Zaletą rysowania map myśli nie jest oczywiście jedynie ćwiczenie umiejętności zapisywania i rysowania kolorowych diagramów. Ważniejsze jest to, że uczymy się rysować relacje i zależności bezpośrednio w naszym mózgu. Tworząc mapę myśli odkrywamy sens i znaczenie zagadnienia, którym się zajmujemy. W ten sposób, gdy już stworzymy mapę myśli, nie musimy się uczyć -- już wszystko wiemy o danym zagadnieniu. Kolorowanie mapy pomaga w zapamiętaniu wydobytych z tekstu relacji. Warto stosować tę najskuteczniejszą metodę uczenia się!



Zainteresowanym poznaniem narzędzia polecamy e-book Mapy myśli. Poradnik dla osób uczących się - jedno z najlepszych opracowań na rynku, specjalnie napisane z myślą o uczniach i studentach.

Mapa myśli w 10 krokach

Jesteśmy nieustannie bombardowani informacjami, które docierają do nas z różnych stron i różnymi kanałami. Możemy czasem po prostu pozwolić im, aby przemknęły obok nas. Ale nie zawsze jest to możliwe. Uczniowie i studenci muszą zapamiętywać olbrzymie ilości informacji, choć wielu osobom sprawia to wyraźny kłopot. Połowa z informacji (albo więcej) i tak natychmiast lub chwilę później gdzieś umyka i raczej nie robimy nic, aby temu zapobiec.

W jaki więc sposób skutecznie zapamiętywać, uczyć się, a potem sięgać do pamięci po potrzebne nam informacje? Jeśli chcemy uruchomić nasz umysł, skłonić go do przyswojenia dużej ilości informacji i zespolenia ich z wiedzą uprzednio zdobytą, zacznijmy rysować mapy myśli. Jak to zrobić? Zobaczmy krótki filmik z kanału TerazEdukacja w YouTube:

Poradnik dla studentów i uczniów

Uwaga studenci i uczniowie – polecamy e-booka „Mapy Myśli. Poradnik dla osób uczących się“, autorstwa Agaty Baj. Autorka jest jednym z nielicznych polskich ekspertów specjalizujących się w Mapach Myśli, pasjonatką nowoczesnej edukacji, trenerem i pedagogiem. Agata Baj wykorzystywała tę metodę już podczas swoich studiów, a obecnie prowadzi zajęcia ze studentami pedagogiki ucząc ich, w jaki sposób mogą rysować i opisywać swoje myśli oraz po co w ogóle powinni to robić. Podsumowując wieloletnie doświadczenia, zebrała w tym e-booku unikalny zestaw materiałów, omówionych w ujęciu praktycznym i z nastawieniem na jak największą użyteczność dla korzystających z Map Myśli.

Okładka e-booka "Mapy myśli"

Na konkretnych przykładach z własnej „mapoteki“ autorka pokazuje, w jaki sposób budować Mapę Myśli, aby dokonać selekcji informacji, wybrać te, które należy zapamiętać. Pokazuje zestaw popularnych błędów oraz podpowiada, jak należy ich unikać. Wyjaśnia, w jaki sposób można „rozebrać“ trudny tekst naukowy, z jakimi często mamy do czynienia w podręcznikach akademickich i szkolnych oraz przełożyć go na zapis łatwo przyswajalny dla mózgu.

Z całą pewnością ten poradnik okaże się pomocny wszystkim osobom uczącym się, w szkole, na studiach oraz kursach doszkalających. Będzie również doskonałym narzędziem dla nauczycieli, z pomocą którego mogą wpływać na lepsze zapamiętywanie treści przez swoich uczniów i studentów. 

Mapy Myśli. Poradnik dla osób uczących się. Agata Baj. Warszawa, luty 2013; wydanie pierwsze; ISBN: 978-83-63286-06-4; format: ePUB. Seria: Think! Wirtualna Biblioteka Nowoczesnego Nauczyciela i Ucznia.

Co ręka narysuje, łatwiej zapamięta głowa

Kto potrzebuje zapamiętać dużą ilość istotnych informacji, powinien korzystać z narzędzi (programów) pozwalających tworzyć mapy myśli, albo je rysować własnoręcznie.

fot. fotolia.com

Strukturę naszego mózgu, jak i Internet, moglibyśmy przedstawić graficznie w ten sam sposób – jako niezwykle skomplikowaną, złożoną z miliardów połączeń sieć. Nasz umysł nie przypomina biblioteki, gdzie równym rzędem na półkach ustawione są informacje dostępne dla naszej pamięci na każde zawołanie, ale raczej – cytując książkę „Mapy Twoich myśli” Tonego i Barrego Buzanów (Ravi 2003):

mózg człowieka można porównać do gigantycznego biokomputera, istnej machiny skojarzeń łańcuchowych. Miliony połączeń i węzłów tworzą pajęczynę, w którą schwytane zostają wszystkie napływające dane.

W jaki więc sposób efektywnie zapamiętywać, uczyć się, a potem sięgać do pamięci po potrzebne nam informacje? Jeśli chcemy uruchomić nasz umysł i skłonić go do przyswojenia dużej ilości informacji i zespolenia go z wiedzą uprzednio zdobytą, musimy pamiętać o zasadzie angażowania prawej i lewej półkuli. Nasz sposób notowania charakteryzuje najczęściej linearność, posługiwanie się wyłącznie zapisem słownym, według pewnej logicznej struktury, która ma swój wyraźny początek, rozwinięcie i zakończenie.

Wiadomo jednak, że jeśli do nauki czy sposobu notowania włączymy prawą półkulę, pobudzając wyobraźnię, wprowadzając wymiary, kolory, przestrzeń, rytm – wzmagamy wielokrotnie nasze zdolności zapamiętywania i wykorzystujemy pełniej moc naszego umysłu.

Stąd coraz większa popularność zapisywania notatek w postaci map myśli. Dzięki nim w przejrzysty i łatwy do rozbudowania sposób możemy zapisywać treści, które chcemy zebrać w jednym miejscu i zapamiętać, dodatkowo wzbogacając nasz zapis o rysunki, wyróżnienia kolorystyczne, schematy.

(za: Edunews.pl)